بیماری قلبی
بیماری قلبی منجر به مشکلات تندرستی در
افراد می شود. در طول یکسال 42 درصد از زنان و 24 درصد از مردان براثر
حمله قلبی ناشی از آن از بین می روند. نارسایی قلبی یکی از شایع ترین
اختلالات قلبی و عروقی است و به عنوان یک اختلال مزمن، پیش رونده و ناتوان
کننده مطرح می باشد. شیوع و بروز آن با افزایش سن بالا می رود به طوری که
در آمریکا تقریباً یک درصد افراد بیشتر از 50 سال و حدود ده درصد سالمندان
بالای 80 سال مبتلا به نارسایی قلبی هستند. از طرفی پیشرفت در اقدامات
درمانی و جراحی سبب شده بیمارانی که از مرگ در اثر انفارکتوس قلبی جان سالم
به در می برند، متعاقباً به نارسایی قلبی مبتلا شوند(جارسما، هالفنس، تن و
دیگران[1]، 2000). روند فزاینده نارسایی قلب ناشی از عوارض بیماری های
عفونی، التهابی، عروقی و دریچه ای قلب نیز یک مشکل عمده بهداشتی و یک
بیماری اپیدمیک در ایالت متحده آمریکا محسوب می شود به طوری که در آمریکا5
میلیون نفر مبتلا به نارسایی قلبی بوده و سالانه حدود 500000 مورد جدید به
این رقم افزوده می شود و انتظار می رود در 30 سال آینده آمار موجود دو
برابر شود( زمبروسکی، موزر، بات و دیگران[2]، 2005).
در ایران نیز طبق آماری که مرکز مدیریت
بیماری ها در سال 1380 منتشر کرده است، تعداد مبتلایان به نارسایی قلبی در
18 استان کشور 3337 در 100000 نفرجمعیت گزارش شده است. طی یک بررسی در
شهریور ماه سال 1377 در ایران، 25درصد از بیماران بستری در بخش های قلب
دچار نارسایی قلب بوده اند(رهنورد، ذوالفقاری، کاظم نژاد و دیگران، 1384).
ناتوانی قلب در خون رسانی علایم متعددی
نظیر تنگی نفس، سرگیجه، آنژین صدری، ادم و آسیت را سبب می شود. این علایم
منجر به عدم تحمل نسبت به فعالیت شده و تغییراتی را در سبک زندگی بیمار
ایجاد می کند که بر رضایت و کیفیت زندگی وی تأثیر می گذارد. محدودیت های
ایجاد شده همچنین وظایف شغلی، خانوادگی و زندگی اجتماعی بیمار را با مشکل
مواجه کرده و سبب انزوای اجتماعی و افسردگی وی می گردد (دندردال، تامپسون،
میلس و دیگران[3]، 2005). مارتنسون، دراکوپ، کاناری و دیگران[4] (2003) نیز
بیان می کنند که منبع اولیه افسردگی و کیفیت زندگی نامطلوب در این بیماران
به سبب وجود علایم متعدد فیزیکی ناشی از بیماری می باشد. همچنین دندردال و
دیگران بیان می کنند شدت و تعدد علایم بیماری برای این بیماران ماهیتی
تهدیدکننده داشته و احساس قریب الوقوع بودن مرگ سبب بروز اختلالات خلقی می
گردد. اضطراب، ترس، نگرانی و اختلالات خلقی نهایتا سبب عدم بهره مندی از
خواب مناسب می شود (دندردال و دیگران، 2005). علایم فیزیکی ناشی از بیماری و
عدم تحمل فعالیت، موجب انزوای اجتماعی و همچنین اختلال در روابط جنسی
بیماران شده و در نتیجه نقش های بیمار در زندگی خانوادگی و اجتماعی را
تغییر و نهایتاً رضایتمندی آن ها را از زندگی کاهش می دهد. علاوه بر این
نیاز به مصرف بعضی از داروها نظیر دیورتیک ها[5]، در روابط اجتماعی بیمار
اختلال ایجاد کرده و به نوعی کیفیت زندگی آن ها را در بعد اجتماعی متأثر می
سازد(زامبروسکی و کنتیکی[6]، 2003).
همچنین عدم تحمل فعالیت موجب می شود این
بیماران در انجام فعالیت های معمول زندگی استقلال خود را از دست داده و در
مراقبت از خود به دیگران وابسته شوند، لذا کیفیت زندگی خانواده این
بیماران نیز تحت تأثیر قرار می گیرد (مولی، جونستون و ویتهام[7]، 2005).
مطالعات متعددی نیز نشان داده است که بیماران مبتلا به نارسایی قلبی از
کیفیت زندگی مطلوبی برخوردار نیستند. تیزدل، سگال و ویلیامز (2003) طی
پژوهشی مشخص نمودند که عملکرد فیزیکی ضعیف و افسردگی، کیفیت زندگی نامطلوبی
را در این بیماران سبب می شود. همچنین در پژوهشی که توسط ریدینگر،
دراکوپ، بریچت و همکاران[8] (2001) انجام یافت، مشخص گردید که زنان مبتلا
به نارسایی قلبی در مقایسه با زنان مبتلا به دیگر بیماری های مزمن کیفیت
زندگی پایین تری دارند. جوهانسون، دال استروم و براستروم[9] (2006) نیز طی
تحقیقی نشان دادند بیماران مبتلا به نارسایی قلبی[10] در مقایسه با
مبتلایان سایر بیماری های مزمن نظیر بیماری های مزمن انسدادی ریه،
آرتریت[11]، آنژین ناپایدار[12] و بیماران با سابقه سکته قلبی ازکیفیت
زندگی پایین تری بهره مند هستند. کیفیت زندگی مفهومی مرتبط با رشته پرستاری
بوده و پرستاران همواره در جهت ارتقای آن کوشیده اند. آن ها با ارایه
خدمات درمانی و مشارکت در تحقیقات پرستاری سعی در بهبود کیفیت زندگی
بیماران داشته اند (کینگ و هیندس[13]، 1998). از آن جا که این بیماری بر کل
ابعاد زندگی بیمار یعنی شرایط جسمی، روانی و اجتماعی تأثیرمی گذارد،
پرستاران باید با کسب اطلاعات جامع از کیفیت زندگی بیماران، برنامه ریزی
های دقیق تری را انجام دهند(دندردال، تامپسون، میلس و دیگران، 2005).
علیرغم وجود سابقه تحقیقات متعدد در خصوص کیفیت زندگی بیماران مبتلا به
نارسایی قلبی، پیچیدگی و گستردگی تعاریف و ابعاد کیفیت زندگی اهمیت انجام
پژوهش های نو در موضوع مورد بحث را بیش از پیش نمایان می سازد (کینگ و
هیندس، 1998).
شیوع بیماری های قلبی عروقی مخصوصا بیماری
قلبی کرونری، به شدت در چین، هند، پاکستان و خاورمیانه و از جمله ایران در
حال افزایش است. در میان کشورهای توسعه یافته، میزان های مرگ ناشی از
بیماری های قلبی عروقی در میان کشورهای استقلال یافته شوروی سابق بیشترین،
در ایالات متحده و ار وپای غربی متوسط و در ژاپن کمترین است (کاسپر،
برندوال، فایوسی و دیگران[14]، 2005). سازمان بهداشت جهانی اظهار می دارد
که بیش از 50 درصد از مرگ ها و ناتوانی های ناشی از بیماری های قلبی و سکته
مغزی، که با همدیگر هر ساله بیش از12 میلیون نفر را در سرتاسر جهان می
کشند، می تواند با ترکیبی از تلاش های ملی و اعمال فردی موثر و ارزان و
ساده، با کاهش عوامل خطر اصلی مثل فشار خون بالا، کلسترول بالا، چاقی و
سیگار، برطرف گردد. از آنجا که پیشرفت بیماری قلبی عروقی به آسانی متوقف می
شود، مزایای اکثر این مداخلات ترکیبی می توانند در عرض 5 سال اول اجرا به
دست آیند. اگر هیچ اقدامی جهت بهبود سلامت قلبی عروقی صورت نگیرد و روند
کنونی ادامه یابد، این سازمان تخمین می زند تا سال 2020 در سراسر جهان، 25
درصد از سال های سلامت زندگی به دلیل بیماری قلبی عروقی از دست خواهد رفت و
بیشتر این رقم مربوط به کشورهای در حال توسعه است(سایت سلامت جهانی،
2007). موج همه گیری بیماری های قلبی عروقی در کشورهای در حال توسعه در
ابتدا افراد مرفه تر را تحت تاثیر قرار داد، اما با پیشرفت همه گیری، این
روند اجتماعی معکوس شد و افرادی که از نظر اجتماعی اقتصادی در سطح پایین
تری بودند مستعد آسیب پذیری بیشتری شدند. مطالعات انجام شده در برخی از
کشورهای در حال توسعه نشان داده است که فقیران نسبت به ثروتمندان در معرض
خطر بالاتر حمله قلبی قرار دارند. همچنین، فقیران دسترس کمتری به خدمات
بهداشتی داشته و عوامل خطر آنها در زمان مناسب تشخیص داده نشده و در نتیجه
درمان موثری را دریافت نمی کنند. بنابراین، غفلت از همه گیری بیماری های
قلبی عروقی بی عدالتی بزرگی در حق کشورها و مردمان فقیر است (ردی[15]،
2004) مطالعات انجام شده در سال 1382 در ایران نشان می دهد که بدون در نظر
گرفتن تلفات ناشی از زلزله بم، تعداد 320204 مورد مرگ واقع شده است که
اولین علت از نظر تعداد، مرگ ناشی از بیماری های قلبی-عروقی است و پس از آن
حوادث و سوانح غیرعمدی قرار دارد. در همین سال تعداد موارد مرگ ناشی از
بیماری های قلبی عروقی برای مردان 72682 و برای زنان 62068 و در کل
134750 مورد بوده است (نقوی، 1383).
بیماری عروق کرونر قلب در اثر تنگی و
انسداد عروق کرونر، عروقی که خون سرشار از اکسیژن را به قلب می رسانند، به
وجود می آید .این بیماری یکی از عامل های اصلی مرگ و میر در جهان محسوب می
شود (سارافینو[16]، 2002.، سماوات و حجت زاده، 1384).
افسردگی، اضطراب، رفتار نوع A، خصومت، خشم
و استرس روانی حاد به عنوان عوامل خطرساز پیدایش و تظاهر بیماری های
کرونری محسوب می شوند. عاطفه منفی در معنای کلی آن، وضعیت اجتماعی و
اقتصادی پایین و حمایت اجتماعی اندک رابطه معناداری با هریک از این عوامل
روانشناختی دارند و برخی پژوهشگران معتقدند خصوصیات اخیر شاخص های معتبرتری
از خطرات روانشناختی محسوب می شوند. داده های هنجاری پیری که بر روی 498
مرد با میانگین سنی 60 سال انجام شد نشان داد بین هیجانات منفی(ترکیبی از
علائم اضطرابی و افسردگی) و بروز بیماری کرونری رابطه وجود دارد. اما در
حال حاضر قویترین شواهد موجود مربوط به افسردگی است. مطالعات انجام شده بر
روی افراد دچار بیماری شریان کرونر [17]نیز نشان می دهد وجود افسردگی در
این بیماران خطر پیامدهای نامطلوب مرتبط با بیماری کرونر، از جمله
انفارکتوس میوکارد[18]، عمل تجدید عروق در آنژین ناپایدار و مرگ را تقریبا
دو برابر افزایش می دهد. افسردگی شدید شش ماه پس از پیوند بای پس شریان
کرونر و یا تداوم علائم افسردگی متوسط که پیش از جراحی شروع شده و پس از شش
ماه ادامه یابد، پیش بینی کننده افزایش خطر مرگ در طول پنج سال آتی است
(کاپلان وسادوک، 2007؛ ترجمه رضاعی و فرزین، 1387).
متاسفانه بیشتر مردم تا خودشان و یا یکی
از عزیزانشان دچار سکته قلب نشوند، به این نکته توجه ندارند که آنها نیز
ممکن است در معرض خطر بیماری سرخرگ های تاجی باشند. چنین می نماید که خانم
ها بیشتر دچار عقده انکار این بیماری هستند بسیاری از آنها بر این باورند
که بیماری قلبی، تنها خاص مردان است، در حالیکه بررسی های آماری خلاف این
را نشان داده است. هرساله 480 هزار خانم بر اثر بیماری های قلبی یا دیگر
بیماری های عروق جان می سپارند واین بسیار بیشتر از شمار زن هایی است که از
سرطان درمی گذرند. علاوه بر این سکته قلبی در خانم ها بدفرجام تر و شدید
تر از مردان است(انجمن قلب آمریکا، 1996).
بسیاری از بیماران اظهار می دارند که هیچ
دردی که نشانه خاص سکته قلبی باشد احساس نکرده اند و به جای آن احساس دیگری
مانند(ناراحتی، فشار در قفسه سینه، سستی و ناتوانی) و یا حتی بدی گوارش
کرده اند(در پاره ای از موارد درد و ناراحتی احساس نمی شود) و چون سکته
قلبی بر گردش خون، تنفس و ریه ها تاثیر می گذارد، بیماران ممکن است پس از
حمله دچار گیجی و منگی و یا تنگی نفس شوند. بالاخره گاه بیمار دچار سکته
قلبی دچار آشفتگی است و پیوسته در حرکت است و از جایی به جای دیگر می رود
تا بلکه احساس راحتی کند(انجمن قلب آمریکا، 1996).
بیماری سرخرگ های تاجی قلب یک مشکل با نام
های بسیار است. ممکن است پزشک به شما به جای سکته قلبی بگوید که با
انفارکتوس میوکارد مبتلا شده اید که اصطلاح علمی همان بیماری قلبی است و
معنی واژه به واژه آن می شود: میوکاردیو یعنی بافت ماهیچه ای قلب و
انفارکشن که انگلیسی است یا انفارکتوس که فرانسه است یعنی مردن به سسب
نرسیدن خون(سکته). در سکته قلبی بافت ماهیچه قلب به سبب نرسیدن خون کافی می
میرد(انجمن قلب آمریکا، 1996).
امروزه شیوع فزاینده چاقی، دیابت نوع دو و
سندروم متابولیک[19] از عوامل خطرساز مهم آترواسکلروزیس[20] هستند(خدایی،
1388). تا سال ها تصور می شد که شیوع بیماری های قلبی – عروقی در مردان
بیشتر از زنان است در حقیقت درصد تمام مرگ و میرهای ناشی از بیماری های
قلبی –عروقی در زنان(43درصد) بیشتر از مردان(37 درصد)است. درحالیکه تعداد
مطلق مرگ و میرهای ناشی از بیماری های قلبی – عروقی در طی دهه های گذشته
کاهش یافته ولی در واقع تعداد آنها در زنان در طی این مدت افزایش یافته
است. به نظر می رسد نقش التهاب وعوامل خطرساز فوق الذکر یعنی چاقی، دیابت
نوع دو و سندروم متابولیک در ایجاد آترو اسکلروزیس در زنان مهم تر از مردان
است(خدایی، 1388).
بیماری عروق کرونر به علت تنگی یا بسته
شدن شریان های قلب است که باعث نرسیدن یا کم رسیدن خون به یک نقطه قلب می
شود. علت بیماری عروق کرونر آترواسکلروز است که ناشی از تجمع چربی همراه با
فیبروز و سختی در جدار عروق است که منجر به تنگ شدن شریان ها می شود و
ممکن است به علت ایجاد لخته در روی این محل های تنگ شده انسداد کامل شریان
کرونر ایجاد شده و منجر به انفارکتوس حاد قلبی[21] شود. بعضی عوامل باعث
تشدید ایجاد ضایعات آترو اسکلروزیس می شوند که به این عوامل فاکتورهای خطر
گویند که من جمله سیگار، دیابت و هیپرلیپیدمی[22] و هیپرتانسیون[23] است.
[1] - Jaarsma, T., Halfens, R., Tan, F., Abu-Saad, H., Dracup, K. & Diederiks, J
[2] - Zambroski, Moser, Bhat, Ziegler
[3] - Dunderdale, Thompson, Miles, Beer, Furze
[4] - Martensson, Dracup, Canary, Fridlund
[5] - Diuretics
[6] - Zambroski, C. H., & Kenticky
[7] - Molly, Jhonston, Witham
[8] - Riedinger, Dracup, Brecht, Padilla, Sarna, Ganz.
[9] - Johansson, Dahlström, Broström
2- Heart failure
3 - Arthritis
4 - unstable angina
[13]- King, Hinds
[14] - Kasper, Braunwald, Fauci, Hauser, Longo, Jameson
[15] - Reddy
2 - Sarafynu
[17] -Coronary Artery Disease(CAD)
[18] -Myocardial Ischemia(MI)
1 - Metabolic syndrome
2- Atherosclerosis
3 - Acute Myocardial Infarction
4 - Hyperlipidemia
[23] - hypertension
